×

Bis darr

Bis darr

Südostschweiz
15.11.21 - 04:30 Uhr
Pixabay

Das Zusammenleben der Sprachen und Kulturen in Graubünden: Das ist das Thema der Kolumne «Convivenza», die wöchentlich in der «Südostschweiz» und der romanischen Tageszeitung «La Quotidiana» publiziert wird.

von Elisabeth Mani-Heldstab

Ds Ziitrad geid um und um und miar alli dermit. Niänä zeigt schi das däwägg tüütli, wia ir Natur. So gid s für mii fascht nüüd Hübschersch, as jedä Tag und bi jedem Wätter, am liabschtä chrüz und quer uf eignä Wägleni übr Würzä, Greet und Steinä druf los z schuanä.

Grad jetz iss widr uusinnig hübsch. Dr Herbscht schöpft ja noch ämal mit dr ganz grossä Ggatzä us dä Farbtöpf . Sövel Farbschattierigä im goldigwarmä Sunnäliacht git s ds ganz Jaar nia. Aber au di prächtigschtä Farbäspili chönnt nid drüber äwägg tüüschä, dass s z End geid mit derr Pracht und Fülli. Äswenn khijend au di farbigschtä Pletter und goldigschtä Naadlä z Bodä, äswenn ischt au ds letschtä Berri ar Stuudä verdorret, äswenn ischt alls Stein und Bein gfroorä. D Natur stirbt än bitz, schi chunnt zur Rua zum nüüji Chraft schöpfä.

Ja, das nüüd bliibt wia s gsin ischt, dass s gilt Gwonets looszlaa, zum Nüüs zuazlaa chönnä, das ischt nüd Nüüsch. Das ischt äs ungschribes Gsetz, wa für jedes Läbä gilt. Und drum git s vermuatli fascht kein besseri Ziit für Veränderig, as dr Herbscht. Wär mag de schon im Früeligsbluescht und im Summerüberfluss a Vergenglikeit und Looslaa deichä? Di lengschtä Tagä heind ja nid für nüüd di chürzischtä Nächt. Aber jetz, wa s um und um albig chelter und düüchler chunnt, jetz beförderet au dr gröscht Optimischt schi Summerhuderä in dä Winterschlaf und schlüüft in ds warmä Winterhääs. Nei, dr Herbscht macht au misamt dm prächtigschtä Altwiibersummer kein Kompromiss mee. Für das Jahr iss verbii.

Verbii iss Ende Jaar au mid ünschnä «Convivenzä»-Kolumnä ir «Suedostschwiiz» und ir «La Quotidiana». Und dia da ischt di letscht, wa ii für d Walservereinigung hann törfä schriibä. Das ganz eifach drum, will dr Pieder Caminada pensioniart chunnt. Är hed, dank schiir Freud ar Bündner Sprachäviilfalt dia verdankenswärd, kulturverbindend, wunderbar Idee khan. Liaba Pieder, dii Ruestand hescht du gwüss mee as verdiant und i mag dr nä van Härzä gunnä. Aber i gibä da au ganz eerli zuä, äs rüüt mi uusinnig, dass jetz fertig ischt mid Kolumnä i Retoromanisch, in Italienisch und im Walsertüütsch. Obwool ünsch ds Schriibä ir eignä Muaterspraach nid albig sövel ring ggangä ischt und au lengschtä nid alls so graatä ischt, wia me s gärä khan hätti.

Jetz bim druf zruggluagä, chunnt s mr än bitz weemüetig um ds Härz. Äs ischt wia än Ggugg in di farbäprächtig, langsam stärbend Herbschtlandschaft. Und dass dia romanischä, italiänischä und walserischä Choschtbarkeitä nid nu miar feelä wärdend, nei au ganz Höck va Läser und Läsnerä gfreut heind, säb hei mer us irjä Zuaschriftä albig wider törfä erfaarä.

Sanusä, jetz iss wia s ischt und äs gilt än hübschi Gwonhet looszlaa. Aber preziis, wia dia Pracht im Herbscht ja höchschtens nu verfuuled und äs bitzji stirbt, zum ir Winterrua nüüji Chreft für dä nechscht Früaligsbluascht z sammlä, chönnti s au mid ünscher Dialektschriibig velichter äswenn ä nüüjä Aafang ggä.

Lee mr jetz ämal än Ding lä ruabä und de, wär weiss … I freuti mi hellisch druuf und sägä hüt läbed wool und bis darr.

 

Elisabeth Mani-Heldstab ist Präsidentin der Walservereinigung Graubünden. Sie wohnt in Davos Dorf.

Glossar

Würzä – Wurzeln
Greet – Berggräte
Ggatzä – Schöpflöffel
däwägg – so , auf diesem Weg
Gwonets – Gewohntes
nüd Nüüsch – nichts Neues
än Ggugg – einen kurzen Blick
ganz Höck – viele
sanusä – also, na dann
Gwonhet – Gewohnheit
Bluascht – Blütenzeit
lee mr än Ding laa ruabä – zuerst lassen wir die Sache ruhen
hellisch – zünftig
bis darr – bis dann

Kommentieren

Kommentar senden